woensdag 25 februari 2009

Toekomst van de journalistiek

Pleijterblog is verplaatst en heeft een nieuwe naam:
Toekomst van de Journalistiek

donderdag 19 februari 2009

Geen angst voor burgerjournalisten

Etmaal van de Communicatiewetenschap 2009

Burgerjournalisten zijn een nuttige aanvulling op de professionele journalistiek. Ze zorgen ervoor dat berichtgeving vollediger is. Maar de naam 'journalistiek' zijn ze niet waard. Want ze maken fouten en kunnen geen onderscheid maken tussen feiten en opinie. Professionele journalistiek blijft dus broodnodig.

Dit zijn de conclusies van een webenquête die Rozane de Cock hield onder Vlaamse beroepsjournalisten. 110 journalisten reageerden op stellingen die gingen over zogeheten 'burgerjournalistiek': burgers die zich bezighouden met het verzamelen en publiceren van nieuws.

Het is verrassend dat journalisten overwegend positief zijn over burgerjournalistiek. Driekwart vindt dat burgerjournalisten een aanvulling zijn op de professionele journalistiek en zodoende zorgen voor een vollediger berichtgeving. Een bedreiging zijn burgerjournalisten ook niet; 97% wijst het idee af dat burgerjournalisten professionele journalisten overbodig zouden maken.

Tegelijkertijd zijn de beroepsjournalisten tamelijk kritisch over burgerjournalisten. Meer dan de helft vindt ze niet objectief, zeventig procent zegt dat ze geen onderscheid kunnen maken tussen feiten en opinies, en tachtig procent meent dat burgerjournalisten makkelijker fouten maken.

Dat zijn niet zulke verrassende cijfers. Uiteraard vinden professionals dat zij hun werk beter doen dan amateurs. Maar niet het algemene beeld - namelijk dat journalisten in meerderheid burgerjournalisten niet als serieuze bedreiging zien - is interessant, maar vooral de journalisten die een afwijkende mening hebben. Want bijna de helft van de beroepsjournalisten vindt burgers objectief genoeg en bijna een kwart vindt dat burgerjournalisten best onderscheid kunnen maken tussen feiten en opinie.

Er lijkt een waterscheiding te zijn tussen journalisten die positief zijn over burgerjournalisten en journalisten die kritisch zijn. Maar wat zit daar achter? Uit het onderzoek blijkt dat jonge journalisten niet anders over burgerjournalistiek denken dan oudere journalisten. Ook het medium waarvoor een journalist werkt maakt geen verschil.

Wat zou dan de reden zijn dat sommige journalisten positief zijn gestemd over de kwaliteiten van burgerjournalisten, en andere journalisten niet? Wellicht ervaring met burgerjournalisten? Lijkt me aardig om eens een vervolgonderzoek aan te wijden. Wellicht heeft ondertussen iemand anders nog suggesties om het verschil te verklaren?

Ondezoeker Rozane de Cock is verbonden aan het Leuven Center for Media Culture and Communication Technology. Ze presenteerde dit onderzoek tijdens het Etmaal van de Communicatiewetenschap op 12 en 13 februari 2009.

woensdag 18 februari 2009

De bloggende journalist

Serie: de bloggende journalist (slot)

Weblogs worden wel eens omschreven als 'dagboekjes met een hoop blabla'. Maar uit mijn interviewserie over bloggende journalisten blijkt de journalistieke waarde van bloggen. Als conclusie daarom een paar bevindingen op een rij. Met als kernvragen: Waarvoor gebruiken journalisten blogs? Wat is dus de journalistieke waarde van blogs? Waarom zou je als journalist bloggen?

Nieuws publiceren
Natuurlijk kan je een blog gebruiken op de klassieke manier: als nieuwsmedium. Je houdt lezers op de hoogte van het laatste nieuws op een bepaald terrein. Zoals het blog van internetjournalist Marie-José Klaver dat een overzicht geeft van het belangrijkste internetnieuws. Freelancer Eric Willemsen gebruikte zijn blog aanvankelijk ook om nieuws te publiceren, maar met een bijzonder doel: “Geen enkele krant vond nieuws uit Oostenrijk interessant genoeg om mij ervoor te willen betalen. Daarom wilde ik met een eigen blog laten zien dat er hier wel degelijk genoeg vermeldenswaardigs gebeurt.”

Maar voor journalisten is bloggen meestal juist een manier om aan klassieke formats te ontsnappen. Journalistieke uitingsvrijheid is het motto van journalisten die het bloggen omarmen. Ze zijn enthousiast omdat je als journalist op een blog vrijer bent en meer ruimte hebt voor je verhaal.

Geen knellende conventies
Die vrijheid houdt onder meer in dat je je je niet hoeft te houden aan de klassieke schrijfconventies zoals in de krant, waar het kort en zakelijk moet. In de ogen van correspondent Margriet Brandsma zijn blogs daardoor minder afstandelijk: “In weblogs kan ik veel meer eigen observaties kwijt. Ze zijn persoonlijker.”

Geen beperking in ruimte
Ruimte heb je zoveel als je wilt op een weblog. En dat is een groot verschil met schrijven voor bijvoorbeeld een krant: je bent veel minder gebonden aan een beperkt aantal woorden dat je mag gebruiken. Want je hoeft je bijdrage niet te persen in het format dat de eindredactie bepaalt. “De krant heeft de beperking van de ruimte en de neiging dat verhalen kort opgediend moeten worden, omdat anders de lezer afhaakt”, meent rechtbankverslaggever Rob Zijlstra. “Een weblog kent de beperking in ruimte niet.” Daardoor kan hij verhalen met meer nuance schrijven: “Ik gebruik in mijn weblogverhalen veel dialogen zoals die tijdens een rechtszaak plaatshebben tussen rechters en verdachten. Die dialogen zeggen veel over de sfeer van een rechtszaak, over de houding van verdachte of over de insteek van de rechter. Het goed neerzetten van een dialoog kost ruimte.”

Meer aanbod
Door de onbeperkte ruimte kan je niet alleen meer woorden gebruiken om je verhaal te vertellen, je hoeft bovendien minder rigoureus te selecteren. Want je kan verhalen brengen die het journaal of de krant niet halen, maar desondanks interessant zijn. De zogenaamde “kruimels die anders nooit de krant halen”, in de woorden van de hoofdredacteur van het Eindhovens Dagblad, Henk van Weert. Dat levert dus een groter aanbod op, beaamt Margriet Brandsma: “Als tv-correspondent voor het Journaal, kom je veel meer dingen tegen die aardig zijn om te vertellen over je land dan je kwijt kunt in de uitzendingen. Vaak zijn het onderwerpen die te klein zijn voor het Journaal, daarnaast weet je soms veel meer dan je kunt melden in een tv-item. Daarvoor zijn weblogs ideaal.”

Transparantie
Een blog is ook een goede manier om je publiek mee te geven hoe je als journalist te werk gaat. “In voorkomende gevallen kan je iets vertellen over de manier waarop een bericht tot stand is gekomen”, vertelt regioverslaggever Arnold Mandemaker. “Daarvoor is in de papieren krant geen ruimte, terwijl het voor de lezer toch interessant kan zijn om niet alleen het nieuws te vernemen, maar ook iets te horen over de manier waarop het artikel tot stand is gekomen.” Dat geeft volgens misdaadverslaggever Fleur Besters lezers meer duidelijkheid: “Ik kan nu eerlijk uitleggen waarom we bepaalde dingen misschien pas later of niet kunnen brengen. Lezers kunnen soms zelfs zien hoe lang een antwoord op zich laat wachten, dan schrijf ik er bij wijze van spreken op maandag over op de blog en komt er op donderdag pas duidelijkheid.”

Contact met lezers
Tot slot zou een blog moeten leiden tot meer contact met lezers. Volgens Jeroen Mirck is het essentieel dat “het publiek ook een stem krijgt die er toe doet”. Maar dat valt vaak nog niet mee. Zo vertelt Fleur Besters: “Er is ook een dialoog met de lezers aan het ontstaan, maar dat kost tijd.” En Arnold Mandemaker hoopt op discussie op zijn weblog, maar ziet die nog niet ontstaan. In het ideale geval levert het je als journalist natuurlijk tips op en inzicht in vragen en onderwerpen die leven bij je publiek. Input dus die je als journalist kan gebruiken voor je verhalen.

Heeft bloggen journalistieke waarde? Volgens hoofdredacteur van Twentsche Courant Tubantia André Vis is de waarde beperkt: “Bloggen is een leuke toegevoegde waarde maar niet meer dan dat.” Daar tegenover staat bijvoorbeeld Rob Zijlstra die een hele andere mening is toegedaan: “Ik beschouw mijn weblog als een volwaardig journalistiek product dat meer reacties oplevert dan stukjes in de krant en dat ideeën genereert, met name in het kiezen van een invalshoek.”

Naar mijn idee is dat laatste de toekomst: weblogs als volwaardig journalistiek product. Sp!tshoofdredacteur Bart Brouwers wil dat al zijn verslaggevers een blog gaan bijhouden. Dat lijkt me een prima plan. Tot nu toe zijn blogs ‘iets extra’s’ op de sites van gevestigde nieuwsmedia, terwijl nieuwsberichten de norm zijn. Wie durft het aan om die klassieke aanpak in te ruilen voor blogs van de eigen journalisten? Met uiteraard transparante, genuanceerde en persoonlijke journalistiek.

woensdag 11 februari 2009

ANP-verslaggever live vanuit de rechtszaal

Vorige week kondigde Sp!ts-hoofdredacteur Bart Brouwers aan dat hij van plan is om zijn verslaggevers via Twitter live verslag te laten doen van persconferenties, interviews en andere nieuwswaardige zaken. ANP-verslaggever Jacco de Boer ging de Sp!ts-reporters gister voor met een live Twitter-verslag van een rechtszaak in Leeuwarden.

Hoe kwam je op het idee voor deze Twitter-verslaggeving van een rechtszaak?
"Onderdeel van mijn werk is het correspondentschap voor het ANP. Mijn aantekeningen maakte ik altijd al op mijn telefoon, das handig bij het uitwerken. Dus opeens dacht ik: Ik kan die rechtszaak morgen ook wel twitteren, zo heb ik nog steeds aantekeningen en iedereen kan het volgen. Bovendien was er best wat belangstelling voor deze zaak in Friesland. Bovendien hou ik van pionieren, ben sinds 1992 actief in nieuwsgroepen, en de rand opzoeken, want er is geen afspraak over live twitteren tijdens een rechtszaak."

Hoe is het je bevallen?
"Het was fantastisch om te doen eigenlijk. Je moet natuurlijk wel journalistieke bagage hebben wil je goed verslag kunnen doen. Dus het kwam er wel op aan. En je kan dingen kwijt over de sfeer en de boel meer duiden of een persoonlijk tintje geven. En de tijd gaat veel sneller, want verhoren of betogen kunnen ook tergend lang duren. Nadeel is dat je wel snel spelfouten maakt, en je als je veel info tegelijk krijgt je het moet verwerken, onthouden en in 140 tekens moet proppen. Maar om tot de kern te komen is het eigenlijk een hele goede training."

Heb je enig idee hoeveel mensen het verslag hebben gevolgd?
"Ik heb nu 143 volgelingen. Dat zijn er 39 meer dan voor het rechtbankverslag. Dus een minumum van veertig zullen het hebben gevolgd. Maar dat zullen er vast meer zijn. Ik kreeg telefoontjes van mensen die wel gekeken hebben maar zelf geen Twitter-account hadden. Mijn tweets zijn openbaar, vandaar. Dus een maximum aangeven is onmogelijk."

Hoe waren de reacties?
"De reacties waren positief. Ik heb zeventig replies en drie direct messages ontvangen. Van 'leuk' tot 'harstikke spannend dit, ik kom niet meer aan werken toe'. Dat is wel de teneur, mensen vonden het echt heel spannend. Dan is het wat mij betreft geslaagd. Negatieve reacties waren dat het wel veel info was als je het niet wou volgen. Die mensen hadden liever dat ik er een apart account voor had aangemaakt."

Het smaakt dus naar meer?
"Het lijkt me geweldig om Twitter-verslagever te worden en door het land te scheuren met als wapen mijn mobiele telefoon en Twitter-account. Je zou het haast 'reality-journalism' kunnen noemen.”
's Avonds typte Jacco de Boer het volgende ANP-bericht:

dinsdag 10 februari 2009

"Bloggen is de nieuwe transparantie"

Serie: de bloggende journalist (10)

Twee jaar geleden schreef Jeroen Mirck op De Nieuwe Reporter een stuk onder de uitdagende titel 'Journalisten moeten bloggen of ze verliezen hun baan'. Het leverde een stevige discussie op. Jeroen Mirck is dus de ideale kandidaat om deze serie over bloggende journalisten af te sluiten. Aflevering 10: Jeroen Mirck, redactie chef van Emerce en blogger op JeroenMirck.nl.

Vind je nog steeds dat elke journalist moet bloggen?
"Wat mij betreft wel. Laat ik mijn stoere woorden van twee jaar meteen maar even nuanceren: het gaat me natuurlijk om de journalisten die actief bezig zijn met nieuwsgaring en trendspotting. Daarvoor zijn blogs ideale klankborden: je bewaart en ordent de onderwerpen die je tegenkomt, peilt de feedback en kunt van daaruit verder bouwen aan spraakmakende en toonzettende artikelen."

Wat is de belangrijkste reden dat journalisten moeten bloggen?
"Contact houden met niet-journalisten die over specialistische onderwerpen vaak meer parate kennis hebben dan de journalist zelf. Wie blogs niet gebruikt, loopt het risico om vanuit een ivoren toren thema's uit te werken die in werkelijkheid niet of nauwelijks leven in de samenleving waarvoor die thema's bedoeld zijn. Daarbij komt dat bloggen een vrijere vorm is dan vaste journalistieke formats, waardoor het je creativiteit bevordert en een veelzijdiger journalist van je maakt. Dat is persoonlijke ontwikkeling, ook niet onbelangrijk."

Wat zijn in jouw visie voorbeelden van goede blogs van journalisten en waarom?
"Bloggende journalisten die me inspireren zijn Jeff Jarvis en Wired-hoofdredacteur Chris Anderson, die internationale trendsetters zijn op dit vlak. In eigen land volg ik de blogs van mensen als Bart Brouwers (hoofdredacteur van Sp!ts), Francisco van Jole, Jaap Stronks en Emerce-collega Erwin Boogert. Al bloggend verfijnen en toetsen zij wat ze schrijven, of leggen zij zelfs - zoals met name Brouwers dat doet - verantwoording af voor de keuzes die ze maken. Dat is de nieuwe transparantie in de hedendaagse journalistiek."

In je DNR-stuk zeg je dat discussie een belangrijke reden is om te bloggen. Maar op veel blogs van journalisten, met name krantenjournalisten, zie je weinig reacties van lezers. Wat zou daar de oorzaak van kunnen zijn?
"Veel journalisten moeten nog wennen aan het medium. Interactie op weblogs komt alleen echt tot stand als je zodanig schrijft dat er ruimte is voor discussie. Traditionele journalistieke artikelen zijn vaak niet op die manier geschreven. Bloggen is anders. Het zijn vaak een soort columns, maar met een andere dynamiek: niet een week later reacties in briefvorm, maar direct onder je eigen schrijfsel. Daarbij verschuift de macht van het geschreven woord, het publiek krijgt ook een stem die er toe doet. Dat is soms lastig, betekent dat je soms heel onvriendelijke reacties onder je eigen blogposting moet laten staan. Maar het is wel open en eerlijk."

zondag 8 februari 2009

De grote Twitter-toeloop


Twitter staat de laatste tijd volop in de schijnwerpers als het nieuwste en snelste nieuwsmedium. Er is geen krant die er nog geen artikel aan heeft gewijd. Voor wie ze gemist heeft volgt hier een overzicht van enkele lezenswaardige stukken.
  • Loek Essers en Peter van de Ploeg trokken de aandacht door Twitter te gebruiken voor hun live verslaggeving van de terroristische aanslagen in Mumbai. NRC: Twitter in tijden van terrorisme.
  • Hoofdredacteur van Sp!ts Bart Brouwers wil dat zijn verslaggevers Twitter gaan gebruiken om live verslag te kunnen doen van persconferenties, interviews en andere nieuwswaardige zaken. De Volkskrant: Alle Sp!ts-verslaggevers moeten twitteren.
Oeps, dat zijn wel heel veel links naar voornamelijk krantensites, terwijl Jan Marijnissen vorige week de waarschuwende woorden sprak: "bloggers parasiteren op wat de schrijvende journalistiek produceert. Valt dat laatste weg, dan droogt het eerste op."

Maar wacht eens, het nieuwtje over Sp!ts-verslaggevers die van hun hoofdredacteur moeten twitteren is afkomstig van mijn blog. De Volkskrant publiceerde het drie dagen later. Kranten 'parasiteren' dus ook wel eens op bloggers.

Volkskrantredacteur Heleen van Lier vernam het nieuwtje overigens - hoe toepasselijk - via Twitter.

Wie mij wil volgen op Twitter: mijn gebruikersnaam is @pleijter.

Update 9 februari 11.15 uur
Lees ook: Twitter en de vaderlandse dagbladen op Marketingfacts

dinsdag 3 februari 2009

"Blog zit hele dag in mijn hoofd"

Serie: de bloggende journalist (9)

Bloggers en journalisten. Die combinatie zorgt nog regelmatig voor discussie. Maar inmiddels zijn bloggende journalisten al lang geen zeldzaamheid meer. Tijd voor een serie om een indruk te krijgen van de bloggende journalistiek in Nederland. Aflevering 9: Marie-José Klaver, internetjournalist voor het NRC Handelsblad.

Wanneer ben je met bloggen begonnen?

“Ik ben begonnen in 2002. Hoe, dat kan ik me niet precies meer herinneren.”

Je schrijft soms meerder berichten per dag op je blog. Is het bloggen al bijna een dagtaak?
“Het is geen dagtaak, maar mijn blog zit wel de hele dag in mijn hoofd. Omdat ik blog houd ik het nieuws goed bij.”

Wat is voor jou de journalistieke waarde van bloggen?
“Bloggen heeft natuurlijk meerdere functies. Sommige blogs corrigeren de reguliere journalistiek. Bloggen heeft de grens tussen reguliere journalistiek en niet-reguliere journalistiek vervaagd. Weblogs laten zien dat er ontzettend veel schrijf- en analytisch talent bestaat bij niet-journalisten. Dat vind ik een enorme verrijking.”

En de waarde van je eigen blog?
“Mijn eigen blog is vooral signalerend en soms opiniërend. Het biedt een overzicht van het - in mijn ogen - belangrijkste internetnieuws. Soms sla ik wel eens een onderwerp over, als er bijvoorbeeld al veel aandacht aan is besteed in de reguliere media.”

Hoe verhoudt je blog zich tot je andere berichtgeving?
“De berichten op mijn weblog zijn over het algemeen vrij kort. Voor de papieren NRC en andere opdrachtgevers schrijf ik vaak langere artikelen. Omdat ik voor mijn blog het nieuws goed bijhoudt, vormt mijn blog vaak een inspiratiebron voor achtergrondartikelen.”

Heeft je blog ook nog een interactieve functie?
“Ja, reacties van lezers bevatten vaak waardevolle aanvullingen en correcties. Reagerende lezers houden me scherp.”